Zupełnie nowe spojrzenie na leczenie astmy oskrzelowej u dzieci

Khachatrian Ashot Papikovich, profesor, doktor nauk medycznych, Zasłużony Wynalazca Rosji.

 

Przeprowadzona została analiza etiopatogenezy, objawów klinicznych, diagnostyki oraz leczenia astmy oskrzelowej u dzieci w różnym wieku. Stwierdzono, że dotychczas nie istnieje jedyna, ogólnie przyjęta koncepcja, dotycząca tego schorzenia. Na podstawie identycznych zaburzeń przemiany materii i systemu odpornościowego u osób, cierpiących na astmę oskrzelową, jak i u osób, mających nieprawidłową mikroflorę jelitową, został wysnuty wniosek o istnieniu jedynego mechanizmu powodującego astmę oskrzelową. Jest to dysbalans mikroflory jelitowej.

Ustalona została zależność pomiędzy stopniem zaawansowania astmy oskrzelowej u dzieci a stopniem zaburzenia balansu mikroflory jelitowej. Zaproponowana i zaaprobowana nowa efektywna metoda leczenia chorych z astmą oskrzelową przewiduje przywrócenie prawidłowego bilansu mikroflory jelitowej.

Wywnioskowano, że astma oskrzelowa nie jest chorobą samoistną, lecz wynika z dysbalansu mikroflory jelitowej.

Słowa kluczowe: astma oskrzelowa, zaburzenia odporności, alergiczne zapalenia skóry, alergie, dysbalans mikroflory jelitowej.

 

Rozpowszechnienie astmy oskrzelowej w ostatnich dziesięcioleciach progresywnie zwiększa się we wszystkich krajach świata. Gwałtowna ewolucja patologii jest badana w szerokim zakresie. Do tej pory jednak, przyczyny zachorowań nie są dostatecznie zbadane i potrzebują dokładniejszego wyjaśnienia. Niezbędne jest sprawdzenie nie tylko charakterystyki rozpowszechnienia patologii, ale również opracowanie spójnego podejścia badawczego.

Astma oskrzelowa - przewlekła choroba dróg oddechowych, jest poważnym problemem służby zdrowia praktycznie we wszystkich krajach świata. Astma dotyka ludzi niezależnie od wieku, a leczenie tej choroby w większości przypadków napotyka na spore trudności.

W ostatnich latach śmiertelność, spowodowana astmą oskrzelową, znacząco zwiększyła się.

Według niektórych danych na całym świecie jest ponad 100 milionów osób, cierpiących na tę chorobę, przy czym rozpowszechnienie tej choroby u dzieci stale wzrasta [10]. Przyczyna zwiększenia częstotliwości występowania astmy w wieku dziecięcym dotychczas nie została wyjaśniona.

Astma oskrzelowa na całym świecie jest nie tylko problemem medycznym, prowadzącym do inwalidztwa, ale również socjalno-ekonomicznym. Na przykład w USA dzieci chorujące na astmę spędziły w łóżku łącznie 7,3 milionów dni a przez 10,1 milionów dni nie uczęszczały do szkół [18]. Dni szkolnej nieobecności dają łączną stratę w postaci 726 milionów dolarów rocznie, jako odpowiednik czasu pracy, straconego przez rodziców, którzy spędzili go na opiece nad chorymi dziećmi [20].

Symptomy astmy u wielu ludzi dorosłych nierzadko prowadzą do utraty pracy lub obniżenia produktywności.

Na przykład w Wielkiej Brytanii w latach 1987-1988 zarejestrowano 5,73 milionów dni udokumentowanej niezdolności do pracy, jako wyniku zachorowań na astmę [10]. Astma w Szwecji jest corocznie przyczyną 1,9 milionów zwolnień lekarskich [19].

W związku z rozpowszechnieniem astmy wśród obywateli USA obserwuje się znaczące obciążenie służby medycznej: ponad 460 tysięcy przyjęć szpitalnych rocznie, 1,8 milionów przypadków wyzwania ostrego dyżuru, 48 milionów wizyt lekarskich rocznie [20]. W USA podstawową przyczyną przyjęć szpitalnych dzieci jest astma.

Według danych Weiss et al. [20] w 1990 roku 4% ludności w USA cierpiało na astmę oskrzelową. Całkowita suma wydatków na leczenie i opiekę nad chorymi wynosiła 6,4 miliardy dolarów.

W Rosji były przeprowadzone wybiórcze badanie ankietowe ze szczególnym uwzględnieniem grup ryzyka, lecz jedyna metodologia programu Międzynarodowe Badania nad Astmą i Alergią u Dzieci” („ISAAC”), była wykorzystana nie w pełnej mierze i nie wszędzie. Wyniki badań epidemiologicznych, otrzymane w ostatnich latach według protokołów ISAAC wykazały, że podstawowe zależności w jednym z regionów Rosji są zbieżne z wynikami badań w innych krajach. Ustalono, że astma oskrzelowa o średnim stopniu zawansowania jest najbardziej rozpowszechnioną, późno diagnozowaną lub niediagnozowaną w ogóle chorobą systemu oddechowego u dzieci. Zatem astma oskrzelowa jest poważnym dylematem służby zdrowia, prowadzącym do znaczących strat materialnych w różnych krajach. Problem ten zasługuje na uwagę ze strony rządów i systemów służby zdrowia.

Nowe podejście do etiopatogenezy i leczenia astmy oskrzelowej pozwoli, naszym zdaniem, nie tylko zmniejszyć objawy choroby, lecz również zredukować związane z nimi nadmierne wydatki na leczenie, a w niektórych przypadkach całkowicie wyleczyć chorych.

Podstawowymi czynnikami powodującymi ciężki przebieg astmy i śmiertelność, spowodowaną tą chorobą, jest brak dokładnego rozpoznania jej przyczyny, a co za tym idzie późna diagnostyka i odpowiednio nieadekwatne leczenie.

Astma oskrzelowa jest uważana za chorobę o podłożu alergicznym. Przy czym, jednym z ważniejszych czynników ryzyka jej rozwoju jest atopia – skłonność do produkcji zwiększonej ilości IgE, jako odpowiedzi na alergeny środowiska zewnętrznego [6,10]. W praktyce, w większości przypadków atopia jest obserwowana zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Zarejestrowano też sporo faktów, świadczących o przebiegu choroby również bez atopii. Przyczyny jej braku dotychczas nie zostały wyjaśnione.

Przyjęto twierdzić, że atopowe choroby mogą mieć podłoże rodzinne, czyli astma oskrzelowa zalicza się do chorób dziedzicznych. Jednak wnioski [15], sporządzone na podstawie wyników badań ankietowych nie wykazały jednoznacznego związku pomiędzy astmą a hiperaktywnością oskrzelową, mierzoną przy pomocy inhalacji zimnym powietrzem, histaminą i metacholiną z czynnikiem genetycznym.

Najbardziej istotnymi czynnikami, powodującymi uczulenie dróg oddechowych i astmę, są tzw. wyzwalacze – różnego rodzaju alergeny (inhalacyjne, pokarmowe, lekowe, itp.).

Uważa się, że alergeny uczulają drogi oddechowe, prowokując tym samym rozwój astmy. Będąc już raz uczulonym człowiek nabywa skłonność do rozwoju alergicznych stanów zapalnych oraz pogorszenia przebiegu astmy w wyniku powtórnego oddziaływania tego, czy innego alergenu.

Najbardziej rozpowszechnionym alergenem jest roztocze kurzu domowego [14,16]. Przyjęto jest uważać, że jest on podstawową przyczyną astmy oskrzelowej na całym świecie, szczególnie u dzieci. Jednak, jeżeli weźmiemy pod uwagę dogłębne badania niektórych autorów, świadczących o braku związku pomiędzy astmą oskrzelową a czynnikami genetycznymi [15], powstaje pytanie o przyczynę różnorodnych reakcji członków tej samej rodziny, żyjącej w tych samych warunkach, na alergen, którym jest roztocze. Innymi słowami – jedno dziecko w tejże rodzinie cierpi na astmę oskrzelową, a drugie nie. Przyczyna tego zjawiska dotychczas nie została wyjaśniona.

Najbardziej rozpowszechnionymi alergenami są również pyłki roślin, grzyby, niektóre medykamenty [7, 17] oraz pokarm. Szeroko rozpowszechnione jest mniemanie, że reakcje alergiczne na pokarm są istotnymi wyzwalaczami astmy, szczególnie u dzieci [3,5]. Jednak bezpośredni związek pomiędzy uczuleniem pokarmowym a rozwojem astmy dotychczas nie został stwierdzony.

Ważnym spostrzeżeniem jest fakt, że dzieci cierpiące na enteropatię i zapalenie jelit, mają dość często zdiagnozowaną astmę oskrzelową. Niestety ta ciekawa obserwacja pozostaje praktycznie niezauważalna przez badaczy astmy.

Współczesna koncepcja patogenezy astmy oskrzelowej opisuje ją jako charakterystyczny proces zapalny w ścianie oskrzelowej, powodujący rozwój obstrukcji oskrzelowej i podwyższenie hiperaktywności oskrzeli. Cechami charakterystycznymi tego stanu zapalnego są: zwiększenie ilości aktywowanych eozynofili, komórek tucznych i T-limfocytów w drzewie oskrzelowym i jego prześwicie, a także zwiększenie grubości warstwy retikularnej membrany bazowej. Te zmiany mogą występować także przy bezobjawowej astmie.

W związku z tym, że astma oskrzelowa jest uważana za chorobę alergiczną, jej rozwój jest uwarunkowany przez mechanizm IgE [4]. W tym wypadku narastające procesy immunologiczne i reakcja zapalna są wynikami wzajemnego oddziaływania mediatorów reakcji zapalnych i cytokinów. Przy czym, mechanizmem uruchomiającym cały proces jest reakcja alergiczna i wytworzenie zbytecznej histaminy. Wyróżnia się 2 typy T-limfocytowo zależnych mechanizmów – IgE -zależny i IgE- niezależny.

Zatem, przyjęte na dzień dzisiejszy, mechanizmy rozwoju patologii (astmy oskrzelowej), po pierwsze proponują wykluczenie alergenu, zlikwidowanie stanu zapalnego i obrzęku, a na końcu przeprowadzenie terapii anty-histaminowej, jako podstawowego narzędzia w walce z alergią. W praktyce ta strategia często jest mało efektywna, gdyż, naszym zdaniem, nie zostaje wyjaśniona rzeczywista przyczyna astmy oskrzelowej.

Biorąc pod uwagę powyższe fakty, możemy wysnuć wniosek i zgodzić się ze zdaniem niektórych autorów [12,8.11,9], że astma oskrzelowa prawdopodobnie nie jest chorobą samodzielną, lecz objawem klinicznym innych stanów patologicznych. Według tego punktu widzenia ciekawy jest fakt analizy charakteru i mechanizmów zaburzenia przemiany materii u chorych, cierpiących na dysbalans mikroflory jelitowej, tym bardziej, że według danych kilku autorów praktycznie u wszystkich dzieci, chorych na astmę oskrzelową zostały zdiagnozowane enteropatie i zapalenia jelit.

 Literatura stwierdza [8,1,4], że prawidłowy proces trawienia, warunkujący zdrowie danej osoby jest całkowicie zdeterminowany stosunkiem prawidłowej, patogennej i warunkowo-patogennej mikroflory. Wystarczająco została zbadana i określona rola mikroflory organizmu w rozkładzie białek, tłuszczy i węglowodanów. Mikroflora żołądkowo-jelitowa pełniąc funkcję bariery produkuje bakteriobójcze i bakteriostatyczne substancje, wzmacnia sekrecję immunoglobuliny, sprzyja wydalaniu szlaków* z organizmu, reguluje perystaltykę jelit, sprzyja wchłanianiu żelaza Fe, wapnia Ca , witaminy D, syntezuje i uczestniczy w przemianie witamin, zwłaszcza witamin grupy B.

Zaburzenia dysbiotyczne mikroflory jelitowej prowadzą nie tylko do zmian w przemianie materii, ale również mogą stać się bezpośrednią przyczyną szeregu patologii, w tym również charakteru alergicznego [21,22]. Jakościowe zmiany mikroflory jelitowej, spowodowane dysbakteriozą polegają na obniżeniu aktywności fermentacyjnej i nabyciu nietypowych, nawet patologicznych właściwości, jak na przykład pojawienie się pałeczki okrężnicy z dekarboksylazną aktywnością. Zostaje również zaburzona przemiana witamin, mikro- i makroelementów, tłuszczy, białek, węglowodanów, histaminy oraz wody. Zakłóceniu ulegają funkcje układu żołądkowo-jelitowego, pojawia się zapalenie śluzówki jelita grubego.

Czynniki ryzyka rozwoju dysbakteriozy są dość dobrze zbadane i przy szczegółowym rozpatrzeniu są zbliżone do tych, występujących podczas zachorowań na astmę [21,22].

Objawy kliniczne dysbakteriozy są różnorodne, jednak można wyszczególnić kilka najczęściej występujących syndromów, a wśród nich:

1. Syndromy dyspeptyczny i bólowy (u 96% chorych);

2. Syndrom alergiczny, objawiający się nietolerancją szeregu produktów pokarmowych i medycznych, pojawieniem się kataralno-wysiękowej diatezy i wysypki. Za sprawą działalności dekarboksylaznej pałeczki okrężnicy obniża się poziom histaminazy, zwiększa się ilość wolnej histaminy;

3. Syndrom niewydolności witaminowej, prowadzący do uszkodzenia systemu nerwowego, krwiotwórczego i immunologicznego, a także warstwy skórnej i śluzowej.

Wyciągając wnioski z powyższego, a także biorąc pod uwagę podobieństwo czynników ryzyka z procesami pierwotnymi, powodującymi choroby dysbakteriozy i astmy oskrzelowej, celowe jest rozpatrzenie mechanizmów zachorowań na astmę, inaczej, niż jest to ogólnie przyjęte. Patologia oskrzelowa i astma pojawiające się na określonym stadium rozwoju dysbakteriozy są bezpośrednio  związane z zaburzeniami bilansu mikroflory jelitowej.

Biorąc pod uwagę fakt, że 97% noworodków, dopiero, co wypisywanych ze szpitala posiada zaburzenia dysbiotyczne możemy wysnuć wniosek, że dysbakterioza może powodować astmę i alergię.

Celem naszej pracy jest wyjawienie przyczynowo-skutkowego związku pomiędzy zmianami dysbiotycznymi w organizmie a rozwojem astmy oskrzelowej u dzieci. Dlatego niezbędna jest analiza stanu bilansu mikroflory jelitowej dzieci chorych, a także ocena efektywności metod leczenia astmy oskrzelowej za pośrednictwem zniwelowania zmian dysbiotycznych.

 

Charakterystyka grupy obserwowanej oraz metody badawcze.

 

Zostało przeprowadzone badanie kliniczno-lecznicze na 957 chorych dzieciach obojga płci, w wieku od 3 miesięcy do 16 lat z potwierdzoną stacjonarnie diagnozą „astma oskrzelowa” o różnym stopniu zaawansowania. Wszystkie dzieci znajdowały się pod opieką lekarską alergologa oraz pulmonologa. Podstawowa grupa dzieci – 837 osób leczyła się w Międzynarodowym Centrum Korekcji Mikrocenozy Człowieka (MCKMC) w okresie 1993-2000 na podstawie specjalnej metody [23,24]. Grupa kontrolna obejmowała 120 dzieci obojga płci, które odbyły leczenie metodami tradycyjnymi w specjalistycznych klinikach. Obie grupy były praktycznie identyczne pod względem zaawansowania i czasu choroby, a także wieku oraz płci. Dlatego w dalszym ciągu przedstawiamy analizy stanu zdrowia, przeprowadzone wśród grupy podstawowej.

Wszystkie badane dzieci były podzielone na 4 grupy wiekowe. Oprócz diagnozy podstawowej wyjawione zostały również choroby towarzyszące. W większości przypadków stwierdzono po kilka symptomów, charakterystycznych dla różnych patologii u jednej osoby chorej (Tabela 1).

Czas choroby w zależności od grupy wahał się od 2 miesięcy do 8 lat (Tabela 2).

 

Tabela 1.

 

Rozkład chorych według grup wiekowych i chorób towarzyszących (n=837).

 

Grupa

badawcza

Wiek,

lata

Liczba

chorych

Choroby skórne

Alergiczne nieżyty nosa

Choroby

jelit

Alergie pokarmowe

Pasożyt-nictwo

I

0 – 1

82

43

-

82

43

12

II

2-5

224

87

27

198

170

153

III

6-10

317

112

89

305

287

247

IV

11-16

214

85

36

210

187

182

Suma:

 

837

327

152

795

687

597

 

Tabela 2.

 

Rozkład chorych według czasu choroby.

 

Grupy

Liczba chorych

Czas choroby

I

82

2,4 ± 1,1 miesięcy.

II

224

3,8 ±1 rok

III

317

5,5 ±0,5 lat

IV

214

8,2±1,2 lat

 

W Międzynarodowym Centrum Korekcji Mikrocenozy Człowieka (MCKMC), oprócz tradycyjnego, ogólnego klinicznego badania wszyscy chorzy mieli przeprowadzone bakteriologiczne badanie mikroflory jelitowej, badanie kału na obecność jaj pasożytniczych nicieni, chromatografię mas feralnych, a także ogólną i immunologiczną analizę krwi. Chorzy w starszym wieku (grupy III i IV) dodatkowo mieli przeprowadzoną spirometrię, analizę natężonej objętości wydechowej w ciągu 1 sekundy oraz badanie pojemności życiowej płuc (Tabela 3). W celu określenia czynnika genetycznego w powstaniu i rozwoju astmy oskrzelowej zostało przeprowadzone badanie ankietowe. Otrzymane wyniki zostały opracowane komputerowo przy użyciu rozkładu Studenta. Za wiarygodne zostały uznane wartości o р≤ 0.05.

 

Tabela 3.

 

Rozkład chorych dzieci w starszym wieku według stadium zaawansowania astmy oskrzelowej (dane na podstawie spirometrii).

Stadium

Lekkie

Średnie

Zaawansowane

Grupa

Liczba chorych

Spirometria

Liczba chorych

Spirometria

Liczba chorych

Spirometria

III

114

76±2.5

 

172

58+-2,5

31

49+-2,5

IV

78

68±2.7

 

111

54+-1,8

25

43+-3,1

 

W wyniku badania bakteriologicznego zauważono znaczące odchylenia od normy stanu mikroflory jelitowej u wszystkich chorych dzieci (Tabela 4). Przy tym w 100 % przypadków zostało wyjawiona obecność pałeczki okrężnicy z dekarboksylazną aktywnością.

 

Тabela 4.

 

Dane bakteriologicznej analizy kału u chorych na astmę oskrzelową (n= 837).

 

Mikroflora

Liczba chorych

Wskaźnik jednostek tworzących kolonię na gram i w %

Norma jednostek tworzących kolonię na gram i w %

Pałeczka okrężnicy z prawidłowymi właściwościami fermentacyjnymi

 

837

 

(37±2,5)106

 

(3 – 4)108

Pałeczka okrężnicy ze słabo określonymi właściwościami fermentacyjnymi

 

312

 

42±3,2%

 

do 10%

Laktozo-negatywne enterobakterie

135

22±1,8%

do 5%

Hemolizująca pałeczka okrężnicy

75

(72±1,2)%

0%

Pałeczka okrężnicy z dekarboksylazną aktywnością

837

12±1,75%

0%

Flora typu „coccus”

837

(68±5 )%

25%

Enterokoki

100

(2,0±0,3)107

105 - 106

Stafilokoki

268

(7,0±1,2)105

≤ 104

Proteus

184

(5,2±0,3)106

≤ 104

Klebsiella

142

(3,0±0,2)6

≤ 104

Enterobakterie

(cloace,aerogenes)

75

(2,1±0,2)107

≤ 104

Grzyby rodzaju candida Albicancs

50

(2,3±0,3)107

≤ 104

Bifidobakterie

837

(10±1,2)105

108 - 1011

Laktobakterie

837

(10±1,8)105

108

 

Rzeczywiste różnice w ilościowym rozkładzie szczepów i rodzajów mikroflory w jelitach u dzieci, będących pod obserwacją w Międzynarodowym Centrum Korekcji Mikrocenozy Człowieka (MCKMC) oraz u części chorych w grupie porównawczej nie zostały stwierdzone.

Podczas badania kału na pasożytnictwo została wykryta lamblioza w I grupie u 21 dzieci, co stanowiło w przybliżeniu 25 % ogólnej wartości. W II grupie ta choroba została wykryta u 137 dzieci (16%), w III grupie – u 212 dzieci (25%), natomiast w IV grupie – u 132 dzieci (16%).

Przeprowadzone badanie ankietowe pozwoliło na ustalenie, że około 40% przepytanych miało stwierdzony czynnik genetyczny w rozwoju choroby astmatycznej. W przeprowadzonym wywiadzie ustalono u 258 chorych dzieci obecność krewnych, cierpiących na astmę oskrzelową, natomiast 156 dzieci posiadało krewnych, cierpiących na rozmaite choroby alergiczne (alergia pokarmowa, egzemy, polinoza itp.).

W wyniku morfologii krwi, w większości przypadków, została stwierdzona eozynofilia (od 3 do 12 jednostek w mililitrze przy normie – 0) (Tabela 5).

 

Tabela 5

 

Ilość eozynofilii w 1 ml krwi u chorych na astmę oskrzelową.

 

Grupy

Ilość chorych

Ilość eozynofilii jedn./ml

I grupa

27

2,9±0,5

II grupa

142

5,2±0,4

III grupa

222

3,9±0,3

IV grupa

139

8,2±0,25

 

Podczas badania kału u wszystkich chorych zostały stwierdzone cysty lambliozy.

Podsumowując, kompleksowe badania pozwoliły na stwierdzenie, że praktyczne u wszystkich chorych został zaobserwowany zestaw symptomów, charakterystycznych do stwierdzenia obecności czynnika ryzyka zachorowania na astmę oskrzelową oraz świadczących o znaczącym dysbalansie mikroflory jelitowej.

Taki stan jest charakterystyczny dla zakażenia pasożytniczego i procesu zapalnego. Przy tym należy zaznaczyć, że eozynofilia świadczy o obecności inwazji pasożytniczej, sprzyja podtrzymaniu reakcji alergicznych i utrwaleniu symptomów alergicznych.

Rezultaty immunologicznej analizy krwi u tych chorych udowodniły znaczące obniżenie poziomu immunoglobuliny frakcji J i y -globuliny w surowicy krwi, a także obniżenie antyciał surowiczych JgG1, JgG2 i JgА.

Dane uzyskane z chromatografii jonowej mas fekalnych u 76% chorych świadczą o zwiększeniu wydalania biogennych aminów (histaminy) ponad normę. Jest to również czynnik, sprzyjający podtrzymaniu symptomów astmatycznych i alergicznych.

Rezultaty przeprowadzonych analiz, w połączeniu z danymi otrzymanymi z jednostek medycznych, gdzie wcześniej leczyły się dzieci, umożliwiły ustalenie związku pomiędzy stopniem dysbalansu mikroflory jelitowej a zaawansowaniem astmy oskrzelowej. Na przykład I i II stopień dysbakteriozy odpowiadały astmie o lekkim stopniu zaawansowania, III stopień – średniemu zaawansowaniu, natomiast IV stopień – chorobie zaawansowanej.

Leczenie chorych odbyło się według metody, opracowanej przez Międzynarodowe Centrum Korekcji Mikrocenozy Człowieka (MCKMC) [27]. Do jelita grubego, po uprzednim jego przepłukaniu elektro-aktywowanymi wodnymi roztworami mineralnymi, została wprowadzona specjalnie wyhodowana flora bakteryjna, składająca się z mieszanki bakterii jelitowych bifidum- i lacto- flory w log- fazie jej rozwoju [23,24,28,29]. Jako dodatkowy środek leczniczo-profilaktyczny został zastosowany płynny koncentrat, wykonany na bazie acydofilnej bakterii, szczepu 317/402 „Narine” oraz przyrządzone z niego produkty kwaśno-mleczne [30,31,32,33,34].

Należy zauważyć istotny fakt, że przeprowadzone zostało wyłącznie patogeniczne leczenie dysbakteriozy, z pominięciem leczenia objawów astmy oskrzelowej. Wyjątkami były jedynie przypadki zaostrzenia choroby. Wtedy dzieci otrzymywały niehormonalne preparaty broncholityczne. Dzieci, u których wykryte zostały zakażenia pasożytnicze, były leczone według specjalnie opracowanej przez nas metody [25,26].

Chorzy na astmę oskrzelową (grupa porównawcza), leczący się w klinikach miejskich nie mieli przeprowadzonego, wyżej wymienionego leczenia.

Po przeprowadzeniu dwutygodniowej terapii i korekcji balansu mikroflory jelitowej objawy kliniczne astmy oskrzelowej ustały w 83% przypadków. W 14% przypadkach stan chorych uległ znaczącej poprawie, a jedynie u 3% dzieci pozytywne wyniki nie zostały zaobserwowane. Ponadto, według danych pikflometrii (PEF) zostało stwierdzone polepszenie funkcjonalnego stanu płuc u dzieci w wieku od 5 lat (w 92% przypadkach).

Po przeprowadzeniu chromatografii jonowej zanotowano znaczące zmniejszenie ekskrecji aminów biogennych (histaminy) z fekaliami. Immunologiczna analiza krwi wykazała zwiększenie poziomu immunoglobuliny surowiczej j i y, a także antyciał surowiczych IgG1, IgG2 i IgA.

           Przy powtórnym badaniu, po 6-miesiecznym okresie, już u 91% chorych dzieci (762 osoby) zdiagnozowane zostało pełne wyzdrowienie. U 6% dzieci stan zdrowia polepszył się, jedynie u 3% chorych pozytywny efekt nie został odnotowany. Jednocześnie wraz z zaprzestaniem ataków astmy zniknęły objawy chorób towarzyszących: alergicznego nieżytu nosa - w 88% przypadków, alergicznego zapalenia skóry – w 98% przypadków, alergii pokarmowej i chorób jelitowych – w 100% przypadków.

           Analizy mikroflory jelitowej, uzyskane po 6 miesiącach, wykazały ścisły związek pomiędzy stanem zdrowia chorych i poziomem dysbalansu bakteryjnego jelit. Dzieci całkowicie wyleczone miały stan mikroflory zbliżony do normy. Ilość pałeczki okrężnicy wzrosła do (280±8,2)106 jednostek tworzących kolonię na gram. Został zanotowany znaczący wzrost ilości bifidobakterii do (10±1,2)8 jednostek tworzących kolonię na gram. Mikroflora patogenna w jelitach tych dzieci nie została wykryta. Chorzy, u których stan zdrowia uległ polepszeniu, mieli ilość pałeczki okrężnicy, nieprzewyższającą wartości (170±12)106 jednostek tworzących kolonię na gram, bifido flora wzrosła do (10±1,2)8 jednostek tworzących kolonię na gram.

           U dzieci, stan, których nie uległ poprawie (3%), ilość pałeczki okrężnicy nie przewyższała (32±9)106 jednostek tworzących kolonię na gram, bifido flora w ogóle nie była wykrywana w żadnych stężeniach. Wciąż rejestrowana była patogenna mikroflora, co świadczyło o znaczącym dysbalansie mikroflory jelitowej.

           Porównanie chorych dzieci w różnym wieku wykazało, że proces wyzdrowienia jest szybszy w przypadku dzieci młodszych we wszystkich grupach wiekowych. Im starsze były dzieci, tym proces rehabilitacji był wolniejszy.

           Przy dalszych badaniach kontrolnych, obejmujących wszystkie dzieci i przeprowadzanych po leczeniu jeszcze w ciągu 7 lat wykryto wznowienie ataków astmy jedynie w 7% przypadków. Bakteriologiczna kontrola przebadanych pacjentów, u których wznowiła się choroba, wykazała znaczące pogorszenie bilansu mikroflory jelitowej. Ci chorzy posiadali objawy dysbakteriozy, co sugerowało konieczność powtórzenia leczenia.

           Wychodząc z powyższego, mechanizm rozwoju astmy oskrzelowej może być przedstawiony w następującej formie: (Tabela-schemat 6).

 

Tabela 6

 

 

 

 powiększ

 

 

Uważamy, że czynnikiem pierwotnym jest dysbakterioza – dysbalans mikroflory jelitowej, prowadzący do trwałego zaburzenia przemiany materii w organizmie dziecka. Skutkiem trwałego zaburzenia przemiany materii jest niedobór witamin oraz chroniczna intoksykacja endogeniczna [21,22]. Zostało udowodnione, że mikroflora jelitowa odgrywa dużą rolę w organizacji i dojrzewaniu retikulo-endotelialnego systemu. Brak odpowiedniej ilości mikroflory prowadzi do gwałtownego niedorozwoju układu chłonnego, a zwłaszcza limfatycznej tkanki przewodu pokarmowego, ciałek Vatera-Paciniego, krezkowych i krętniczo-kątniczych węzłów limfatycznych. Komórki, produkujące immunoglobulinę przestają praktycznie istnieć [21].

Kompleks antygenów bakterii jelitowych jest stymulatorem dojrzewania systemów, uczestniczących w reakcji immunologicznej. U sterylnych zwierząt obserwuje się obniżenie immunoglobuliny frakcji j i γ w surowicy krwi, obniżenie poziomu antyciał typu IgG i IgG, oraz brak antyciał i IgA [21]. Zatem, dysbalans mikroflory prowadzi do stałego zaburzenia odporności, pogarszającej się w wyniku endogennej intoksykacji i niedoboru witamin (patrz Tabela 6).

Dysbakterioza jednocześnie sprzyja powstaniu pałeczki okrężnicy z histaminogennymi właściwościami, co z kolei powoduje stłumienie histaminazy oraz wytworzenie i wyrzut zbytecznej histaminy (patrz Tabela 6). To ostatnie sprzyja pojawieniu się reakcji alergicznych organizmu.

Alergia na tle chronicznej intoksykacji organizmu i zaburzeń odporności sprzyja rozwojowi przewlekłego zapalenia śluzówki i hiperaktywności oskrzeli. Całkiem prawdopodobne jest, że genetyczna predyspozycja chorego do alergii i astmy oskrzelowej dodatkowo podtrzymuje stan hiperaktywności oskrzelowej. Większa rola czynnika dziedzicznego nie jest brana pod uwagę. Podczas ogólnej alergii organizmu i zaburzenia odporności przeniknięcie wyzwalacza alergii, obojętnie, jakiego charakteru, prowokuje reakcję alergiczną oskrzeli, w wyniku, której zaczyna się atak astmy oskrzelowej. Zatem wyzwalacze alergii, będące wcześniej czynnikami ryzyka zaczynają należeć do przyczyn, prowokujących obstrukcję oskrzeli i tym samym, mogą być powodem rozwoju astmy oskrzelowej.

Tak jak wspominaliśmy wyżej, tradycyjne metody leczenia astmy oskrzelowej polegają na likwidacji alergenów, w celu wyłączenia czynnika prowokującego, bądź także na powstrzymaniu histaminy i przepisaniu leków wykrztuśnych, czyli usunięciu symptomów choroby, a nie przyczyny.

Proponowany przez nas schemat mechanizmu powstania astmy oskrzelowej świadczy o tym, że istniejące w danym momencie metody leczenia polegają jedynie na próbie przywrócenia zepsutych ogniw wspólnego łańcucha, lecz pomijają podstawową przyczynę pierwotną tych zaburzeń – dysbalans mikroflory jelitowej. Toteż efektywność ogólnie przyjętych metod leczenia nie jest wysoka, gdyż psucie „podleczonych” ogniw następuje znowu i znowu, na skutek zaprzestania brania leków wykrztuśnych i antyhistaminowych preparatów. Poza tym, astma oskrzelowa nie jest jedyną chorobą, której leczenie polega na likwidacji symptomów, a nie na wykorzenieniu przyczyny pierwotnej.

Po raz pierwszy podjęliśmy rewolucyjną próbę wyjaśnienia i likwidacji przyczyny chorób, a zwłaszcza astmy oskrzelowej. O efektywności proponowanego przez nas schematu świadczą długookresowe wyniki leczenia chorych. W 97% przypadków nastąpiło wyleczenie astmy oskrzelowej, na skutek leczenia dysbakteriozy jelitowej.

Proponowany przez nas mechanizm powstania astmy oskrzelowej wywodzi się ze ścisłej kolejności zdarzeń, poczynając od dysbalansu mikroflory jelitowej, formowaniu zaburzeń odporności, pojawieniu się pałeczki okrężnicy z histaminogennymi właściwościami, aż do rozwoju alergii, stanu zapalnego i obstrukcji oskrzeli. Rezultatem powyższego ciągu zdarzeń jest astma oskrzelowa.

Uznanie przez światowe środowiska medyczne naszego punktu widzenia pozwoli nie tylko rozpatrzyć powtórnie mechanizmy genezy astmy oskrzelowej, ale także znacząco zwiększyć efektywność leczenia i rehabilitacji chorych na tę poważną patologię.

 

WNIOSKI

 

1. Po raz pierwszy udowodniono, że podstawową przyczyną astmy oskrzelowej u dzieci jest dysbalans mikroflory jelitowej i zakażenia pasożytnicze.

2. Stwierdzono, że czynnik dziedziczny może sprzyjać hiperaktywności oskrzeli, lecz nie jest podstawowym powodem powstania astmy oskrzelowej.

3. Stwierdzono, że jedną z podstawowych przyczyn zaburzeń odporności jest dysbalans mikroflory jelitowej, prowadzący do niedorozwoju układy chłonnego systemu pokarmowego oraz znaczącego obniżenia antyciał surowiczych IgG1, IgG2, IgA oraz poziomu immunoglobuliny frakcji j i γ w surowicy krwi.

4. Normalizacja systemu odpornościowego i likwidacja czynników powodujących alergię, w wyniku przywrócenia bilansu mikroflory jelitowej, prowadzi do likwidacji uczulenia organizmu na różne alergeny (roztocza kurzu domowego, pokarm itp.).

5. Udowodnione zostało, że podwyższenie ilości wolnej histaminy, będącej podstawową przyczyną alergii, jest związane z dysbalansem mikroflory jelitowej prowadzącej do pojawienia się pałeczki okrężnicy z histaminogennymi właściwościami oraz zaprzestaniu histaminazy.

6. Przywrócenie bilansu prawidłowej mikroflory jelitowej u chorych na astmę oskrzelową w stadium remisji, prowadzi do całkowitego wyleczenia w 97% przypadków.

 

LITERATURA

 

1. Arshad S.H. et al. Effect of allergen avoidance on development of allergic disorders in infancy // Lancet, 1992. – 332.- p.1493-1497.

2. Barnes P.J., Belvisi M.G. Nitric oxide and lung disease. // Thorax, 1993. - 48. - p.1034-1043.

3. Bousquet J., et al. Prevalence of food allergy in asthma. // Pediatr. Allergy Immunol., 1992. – 3. – p. 206-213.

4. Bukantz S.C., Lockey R.F. IgE immediate hypersensitivity in Weiss EB, Stein V (eds), Bronchial Asthma. Mechanisms and Therapeutics, 3rd ed. Boston, Little Brown, 1993. – ch. 8.

5. Burney P.A. Diet rich in sodium may potentiate asthma. Epidemiological evidence for a new hypothesis. // Chest., 1987., - 91 ( 6 suppl.) .- p.143-148/

6. Cookson W.O., et al. Linkage between immunoglobulin E responses underlying asthma and rhinits and chromosome 11q.// Lancet, 1989. – 1.- p. 1292-1295.

7. Hunt L.W. Ir, Rosenow E.C. Drug-induced asthma , in Weiss EB, Stein M ( eds), Bronchial Asthma, Mechanisms and Therapeutics, 3rd ed., Boston, Little Brown, - 1993.- ch.48.

8. Kharitonov S.A., et. al. Increased nitric oxide in exhaled air of asthmatic patients// Lancet , 1994 . – 343. – p.133-155.

9. London R. G. Murphy RLH, Ir. Wheezing. In Weiss EB, Stein M. (eds) Bronchial Asthma, Mechanisms and Therapeutics, 3rd ed., Boston, Little Brown, - 1993.- ch.51.

10. Mahapatra P. , Murray I.L. Global burden of asthma , an estimate of incidence , remission and prevalence // Report Prepared for World Development Report., 1993, - Investing in Health, New York , Oxford University Press, 1993.

11. Milgrom H. Cough variant asthma, in Weiss EB, Stein. (eds) Bronchial Asthma, Mechanisms and Therapeutics, 3rd ed., Boston, Little Brown, - 1993.- ch.50.

12. Nadel J.A. Autonomic regulation of airway smooth muscle, in Nadel J.A. Physiology and Pharmacology of the Airways. New York, Marcel Dekker, 1980. – ch.5.

13. Peat I.K., et al. A prospective study of bronchial hyperresponsiveness and respiratory symptoms in population of Australian Schoolchildren. // Clin Exp. Allergy, 1989. – 19. – p. 1493-1497.

14. Platts –Mills TA., et al. Dust mite allergens and asthma: report of a second international workshop.// J Allergy Clin Immunol. 1992. – 89. – p. 1046-1060.

15. Sibbald B., Genetics in Barnes P.J. Rodgen I.W., Thompson N.C. (eds) Asthma: Basic Mechanisms and Clinical Management . London, - Academic Press, 1992, - ch. 2.

16. Sporik R., Chapman MD. , Platts-Mills TA. House-dust mite exposure as a cause of asthma. Clin Exp Allergy, 1992. – 22.- p.897-906.

17. Szczeklik A. The cyclooxigenase theory of aspirin-induced asthma.// Eur. Respir. J.- 1990.- 3.- p.588-593.

18. Taylor W.R., Newacheck R.W. Impact of childhood asthma on health.// Pediatrics. 1992. – 90. – p. 657 – 662.

19. Thompson S. On the social cost of asthma. // Eur. J. Respir. Dis., 1984. – 136 (suppl.) - p. 185-191.

20. Weiss K.B. , Gergen P.J. Hodgson T.A. An economic evaluation of asthma in the United States. // N.Engl. J. Med.., 1992. – 326. – p.862-866.

21. Kranogolowiec В.Н. Dysbakterioza jelita. Moskwa, Medycyna – 1989 r. –208 str.

22. Khachatrian A.P. Z dysbakteriozą do 21 wieku? Moskwa, wydanie WZPI, 1998. –144 str.

23. Khachatrian A.P i inni. Sposób leczenia dysbakteriozy jelitowej. Patent Nr 2092167. – 1997r.

24. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Sposób leczenia dysbakteriozy jelitowej. Patent RF Nr. № 2159626. – 1999r.

25. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Sposób przygotowania przed diagnozą chaorcyh z chronicznymi chorobami pasożytniczymi Patent RF No. 2159620. – 2000r.

26. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Sposób kompleksowej terapii patogennej chorych na osteoporozę. – Patent RF 2161972. – 2001r.

27. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Sposób pośredniego leczenia astmy oskrzelowej. – Patent RF Nr. 2099071. – 1997r.

28. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Sposób leczenia stanów zaburzonej odporności. – Patent RF Nr 2149633. – 2000r.

29. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Sposób otrzymania banku autochtonicznych szczepów mikroorganizmów, służących do przywrócenia mikrobiocenozy jelitowej człowieka. – Patent RF Nr. 2126043. – 1999r.

30. Khachatrian A.P i inni. Kompozycja dla produkcji kwaśno-mlecznego produktu białkowego. – Patent RF Nr. 2128444. – 1999r.

31. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Kwaśno-mleczny produkt „Narine” do przygotowania mrożonego deseru. – Patent RF Nr. 2141766. – 1999r.

32. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Sposób otrzymania twarogu „Narine”. - Patent RF Nr. 2146456 –2000r.

33. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Sposób otrzymania śmietany „Narine”. - Patent RF Nr. 2147406. – 2000r.

34. Khachatrian A.P, Khachatrian R.G. Kwaśno-mleczny produkt „Narine” w suchej formie. – Patent RF Nr. – 2000r.

* przypis tłumacza - szlaki to zmagazynowane w komórkach produkty przejściowe i końcowe przemiany materii, utrudniające komórkom ich normalne funkcjonowanie.